TÜRKÇEDE SAYISAL ANLATIM BOZUKLUKLARI

Her dil hataları kabul edebilir. Nitekim siz hatalı bir cümle kurmuş olsanız bile karşınızdaki akıl bu tercüme hatasını hemen affedecektir.
Amma velakin işin içinde sayılar varsa matematik hatanızı affetmez. Bugün Türkçedeki sayısal anlatım bozukluklarından korunmayı öğreniyoruz.

“İthalat son yılda 2 kat arttı.”
“Gelirler 4 kat azaldı.”
“En küçük parti seçimde (%0,18) binde 18 oy aldı.”
“Bu satışta alış üzerinden %20 kar istiyoruz.”
“Paraşütünü açamayan talihsiz sporcu artan ivmeyle düşüyordu.”
“Sen futbolu benden daha çok seversin.”


KATLI DEĞİŞİM HATALARINDAN KORUNMAK

Katlı değişimler genelde bir değerin kaç kat arttığını belirtmek için kullanılır.

“İthalat son yılda 2 kat arttı.”

İthalatınız aslında 1’den 2’ye çıkmıştır. Ama bilmeyenin dilinde ekonomik göstergeniz 1’den 3’e tepetaklak yuvarlanmış anlamına gelir.
Bu tür ifadelerdeki yaygın hata, “fark” ile “sonuç”un karıştırılmasıdır. Eğer değişimi kastediyorsanız farkı, nihai durumu kastediyorsanız sonuç verisini belirtmelisiniz.
Dolayısıyla ihtalat 2 katına çıktığında doğrusu “İthalat son yılda 1 kat arttı.” şeklinde fark belirterek veya doğrudan “İhtalat 2 katına çıktı.” şeklinde olmalıdır.


KATLI DEĞİŞİMLERDE AZALTMA SORUNU

“Gelirler 4 kat azaldı.”

Azalmalar katlı farklarla ifade edilemez. Zaten farklar tamsayılı katlarla değil 0-1 arasındaki oranlarla ifade edilir.

Gelirin dörtte bire düştüğü kastediliyorsa aşağıdakilerin hepsi kullanılabilir:

“Gelirler dörtte bire düştü.”
“Gelirler dörtte üç düştü.”
“Gelirler 1/4’e düştü.”
“Gelirler %75 düştü.”
“Gelirler %25’e düştü.”


YÜZDELİK DEĞİŞİM YANLIŞLARI

“Satış geliri %200 arttı.”
“Arabamı %200 karla sattım.”

Yüzdelik değişimler de katlı değişimler gibidir. Bu ifade 2 katına çıktı demek isteyip aslında 3 katına çıktığını söylüyor.
Doğrusu gelirde 200 birimlik artışı, yani 100 liradan 300 liraya çıktığına işaret eder.


ONDALIKLI İFADELERDEKİ YANLIŞLAR

“En küçük parti seçimde (%0,18) binde 18 oy aldı.”

Buradaki hata kayan virgülün yanlış ifade edilmesidir. Yüzde 0,18 = Binde 1,8 = On binde 18 olup “binde 1,8” diye telaffuz etmek gerekir.


KAR-ZARAR ORANLARI

“Bu satışta %20 kar istiyoruz.”

Bu tür ifadelerde oranların alışa göre mi yoksa satışa göre mi olduğu genelde belirsizdir. 100 liraya alınan mal 120 liraya satılırken
alış üzerinden %20 kar edersiniz. Ama karınız satış fiyatının %16,6’sı kadardır. Bu durumda aşağıdaki iki ifade birbirinden farklı olacaktır.

“Bu satışta alış üzerinden %20 kar istiyoruz.”
“Bu satışta satış fiyatının %20’sini istiyoruz.”


DEĞİŞİMİN DEĞİŞİMİ

“Borsada %60 olan yabancı payı %2 artarak %62 oldu.”

Zaten değişim belirten terimlerdeki değişimler genelde hatalı ifade edilmektedir. “Borsada Yabancı Payı”, “Enflasyon”, “Parite” gibi terimler zaten orandır.
Bunların değişimleri ise oranla değil, “oranın değişim puanı” ile ifade edilmelidir.

“Borsada %60 olan yabancı payı 2 puan artarak %62 oldu.”

Eğer puan ifadesi belirtilmeseydi yeni değer yüzde 61,2 olurdu.


İVME SORUNU

İvme hızın zaman içindeki değişimidir. 0 ise değişmezliğe, artı ise sürekli artışa, eksi ise sürekli eksilişe işaret eder.
Bu durumda ivme varsa sonuç sonsuzluğa erişmelidir.

“Paraşütünü açamayan talihsiz sporcu artan ivmeyle düşüyordu.”

Dünyada serbest düşüşte ivme sabit olup 9,8 m/s2’dir. Aslında ivme tam olarak yukarıda değindiğimiz “değişimin değişimi”dir.
Bu durumda bir artış ifade edilirken ivmenin arttığından değil, ivmenin artı olduğundan bahsetmek gerekir.
İktisat bilimi açısından baktığımızda ise bir ekonomik verinin hızını ve ivmesini ayrıştırıp hesap edebilecek bir babayiğit bulmak zordur.

“Paraşütünü açamayan talihsiz sporcu (doğrusal) artan hızla (yani pozitif sabit ivmeyle) düşüyordu.”


KARŞILAŞTIRMA YANLIŞLARI

“Sen futbolu benden daha çok seversin.”

Bu ifadede özne muhatabın futbolu çok sevdiğini vurgulamak isterken hatalı bir cümle kuruyor.
“Muhatabın futbola olan sevgisi”ni “muhatabın özneye olan sevgisi” yerine “öznenin futbola olan sevgisi” ile kıyaslamalıydı.

Doğrusu “Sen futbolu benim onu sevdiğimden daha çok seversin.” olmalıydı.

Aynı şekilde “Benim senden çok param var.” yerine “Benim seninkinden çok param var.” olmalıdır.

Reklamlar

yorum yazabilirsiniz

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s